Mechanizm oczyszczania śluzowo-rzęskowego

Nabłonek migawkowy błony śluzowej oraz wydzielina dróg oddechowych tworzą najważniejszy mechanizm oczyszczający – transportu śluzowo-rzęskowego.

Wydzielina dróg oddechowych składa się z surowiczej (rzadkiej) warstwy, pokrywającej bezpośrednio błonę śluzową, określanej, jako zol, a nad nią warstwy gęstszej, nazywanej żel, która może się składać tylko z pojedynczych „wysepek śluzowych”. W gęstszej warstwie śluzu (żelu) zatrzymywane są zarazki, kurz i ciała obce. Dzięki charakterystycznym ruchom, podobnym do uderzeń pejcza, wykonywanych przez rzęski w górnej warstwie błony śluzowej, również dolna warstwa śluzu utrzymywana jest stale w ruchu. Jak na taśmie z rzęsek i wydzieliny, ciała obce transportowane są do gardła, gdzie są połykane albo usuwane podczas kaszlu lub kichania.

Transport wydzieliny na powierzchni błony śluzowej zatok przynosowych i jamy nosowej właściwej przebiega po ściśle określonych trasach i w zależności od siły ciążenia. Utrudnienia jak fałdy w błonie śluzowej czy kostki bez trudu są pokonywane. Transport odbywa się także przez wąskie miejsca bez rzęsek. Wszystkie zatoki przynosowe biorą udział w transporcie rzęskowo-śluzowym. Wydzielina opuszcza zatoki razem z zanieczyszczeniami przez ostie (ujścia). Szczególnie wąskim miejscem, bardzo istotnym w patofizjologii Rhinosinusitis jest kompleks ujściowo-przewodowy, do którego drenowana jest wydzielina z zatoki czołowej i szczękowej oraz z komórek sitowych, a następnie transportowana dalej do przewodu nosowego środkowego i w kierunku gardła oraz przełyku. W gardle wydzielina jest następnie połykana albo odksztuszana. Wydzielina wytwarzana przez błonę śluzową nie tylko chroni drogi oddechowe w sposób mechaniczny, oczyszczając je, ale także zawiera substancje ochronne, które atakują i unieszkodliwiają zarazki.

Niezakłócona funkcja mechanizmu samooczyszczania dróg oddechowych jest istotna dla ochrony przed chorobami dróg oddechowych.

Drogi wydzieliny w jamie nosowej właściwej i zatokach przynosowych (wg. Messerklingera)