Budowa błony śluzowej dróg oddechowych

Zarówno jama nosowa, jak i zatoki przynosowe, a także oskrzela są wyścielone tą samą, wielowarstwową błoną śluzową.

Warstwa zewnętrzna błony śluzowej składa się głównie z tzw. komórek rzęskowych, pokrytych rzęskami.

Pomiędzy komórkami rzęskowymi położone są w stosunku 1:5 komórki kubkowe i gruczoły podśluzówkowe. Komórki kubkowe produkują gęstą, ciągliwą wydzielinę. Nie są unerwione, a bodźce docierające do błony śluzowej powodują wydalanie wydzieliny zwanej żel. Przy przewlekłych stanach zapalnych, infekcjach - ich liczba gwałtownie wzrasta.

Gruczoły podśluzówkowe zawierają dwa rodzaje komórek gruczołowatych: komórki surowicze wydzielają rzadki śluz - zol, a komórki śluzówkowe. – gęsty (żel). Wydzielanie śluzu przez gruczoły śluzowe sterowane jest m.in. przez wegetatywny system nerwowy.

Wydzielina dróg oddechowych jest stale produkowana i pokrywa wierzchnią warstwę dróg oddechowych podwójną warstwą ochronną. Bezpośrednio na komórkach położona jest warstwa względnie rzadkiej wydzieliny (zol). Tam sięgają rzęski. Poruszają się one w sposób zsynchronizowany, szybki, przypominający uderzenie bicza, w kierunku gardła i wolno w kierunku przeciwnym. Na warstwie rzadkiego śluzu znajduje się warstwa gęstszej wydzieliny (żel). Na niej zatrzymuje się większość cząstek kurzu, pyłków, ale także cząstek chorobotwórczych, które dostają się do dróg oddechowych wraz z powietrzem. Dzięki ruchom rzęsek wydzielina stale przesuwana jest w kierunku gardła. Także w zatokach przynosowych odbywa się uregulowany transport w kierunku ujść, a następnie na zewnątrz. Ten mechanizm samooczyszczania to pierwszy ważny mechanizm obronny przed wnikającymi do organizmu czynnikami chorobotwórczymi. Optymalna gęstość śluzu ułatwia ten mechanizm.